āSTIKSTOFCRISIS IS EEN GROTE LEUGENā, Pluimveeweb, 15 april 2026
āIedereen kent het verhaal over de stikstofcrisis. De natuur valt om, de bouw ligt stil en de boer en zijn vee zijn de schuldige. Dit zijn drie leugens in Ć©Ć©n zinnetje. Het is echter de enige verklaring die de burger krijgt te horen", stelt NVP-bestuurslid Bart-Jan Oplaat. Dat het drie leugens legt Oplaat uit in deze opinie, die hij schreef voor de leden van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP). Oplaat pleit voor een herziening van het stikstofbeleid, waarbij meer wordt gekeken naar de feitelijke staat van de natuur en minder naar modelmatige stikstofberekeningen.
Eerst even terug naar waar het vandaan komt. De EU gaf opdracht aan de lidstaten om natuurgebieden aan te wijzen en die te beschermen. De zogenaamde Natura2000 gebieden.
Basis van beleid ter discussie
Het kleine Nederland ging voortvarend met de opdracht aan de slag en wees maar liefst 160 gebiedjes aan verspreid over het land. De belangrijkste voorwaarde die de EU heeft bij de gebieden is dat de natuur daar niet mag verslechteren. Om dat te garanderen zou je normaal gesproken moeten kijken hoe het met de planten en dieren gaat en of er dus geen verslechtering is.
Het kabinet Rutte bedacht echter dat dit veel werk was en koos ervoor om de hoeveelheid stikstof die in een gebied kan terechtkomen, de enige maatstaf moest zijn. Ondanks uitdrukkelijke waarschuwingen van onder meer het Plan Bureau Leefomgeving in de Tweede Kamer dat dit tot de huidige situatie zou leiden. Alle andere mogelijke redenen van een verslechtering als verdroging, ziektes of exoten kunnen op papier dus nooit meer een oorzaak zijn. Alleen stikstof is de boosdoener. Feitelijk gewoon slechte wetgeving die niet voldoet aan de door de EU gestelde eisen.
Daarmee was de basis gelegd voor de huidige juridische crisis.
Staat de natuur op omvallen? Nee, juist niet!
Beperkte achteruitgang natuur
Als je daadwerkelijk in de natuur gaat kijken naar de staat, ontstaat er een heel ander beeld. In 80 procent van de gebieden is geen achteruitgang te zien bij de planten of dieren. Dan is er nog 20 procent over zult u zeggen. Dat klopt, bij een deel hiervan weten we het niet, omdat we niet weten hoeveel planten en dieren er waren bij de aanwijzing als natuurgebied. Of er een verslechtering of juist vooruitgang is, valt dus niet te bepalen.
Bij 5 procent is er echt een verslechtering te zien. Volgens ecologen en biologen is de oorzaak van de achteruitgang in negen van de tien gevallen aanwijsbaar en is dat een vernatting of verdroging de hoofoorzaak. De invloed van stikstof is dus eigenlijk minimaal. Alleen omdat in de wet staat dat dat de enige oorzaak kan zijn, krijgt stikstof onterecht de schuld.
Effect op bouw minimaal
Dat was de eerste leugen. De tweede leugen was dat de bouw stilligt vanwege de stikstof. De meeste bouwprojecten, 80 procent, vinden gewoon doorgang en vertraging zit vast op steeds meer regelgeving, bezwaren en procedures. Het aantal projecten dat geen doorgang kan vinden omdat de regelgeving rondom stikstof dit tegenhoudt, is minimaal. Het wordt wel graag gebruikt als excuus, terwijl de werkelijk oorzaak een andere is. Stikstof is de dooddoener geworden.
En dan nog de derde leugen, de grote veestapel is de oorzaak. De lucht die we inademen bestaat voor 80 procent uit pure stikstof en dat is volledig onschadelijk. De stikstof waar het over gaat zijn verbindingen met andere stoffen. Bij verbranding van fossiele brandstoffen komt NOx vrij en uit de mest van dieren komt NH3 (ammoniak). Geen van beiden is op een niveau dat er enige schade kan ontstaan. De EU heeft ook hier regels voor opgesteld en in Nederland zitten we ver onder het toegestane maximum. Wat is dan het probleem?
In dezelfde wet hebben we als Nederland een maximum gezet hoeveel er op een natuurgebied aan stikstof mag neer komen. Nogmaals, dat doen we zelf en hoeft niet van de EU.
Onhaalbare normen
De hoeveelheid die er mag neerkomen heet depositie en is afhankelijk van welke planten of dieren er in het gebied beschermd moeten worden. Voor een eik geldt een andere norm dan voor bijvoorbeeld trilveen.
We hebben echter een maximale hoeveelheid als doel gesteld die onmogelijk haalbaar is. Als we alle boeren en hun vee wegjagen uit ons land, wordt het doel niet gehaald. Ook niet als we daarna ook nog eens al het verkeer en industrie gaan verbieden. En zelfs als we dan alle mensen het land uitzetten en Nederland leeg is, worden de doelen niet gehaald. Er zit al meer in de lucht van nature dan wat het doel voorschrijft. Van de hoeveelheid NH3 die er de lucht in gaat, is overigens ongeveer 35 procent afkomstig van vee, de rest van andere bronnen als de mens, industrie en ook vanuit de natuur zelf.
De omvang van de veestapel is dus niet bepalend voor de crisis, de onmogelijke normen in de wet zijn de oorzaak.
Conclusie
Er gaat geen plantje dood aan de huidige hoeveelheid stikstof in de lucht, de uitstoot van stikstof bij de bouw is verwaarloosbaar en het is niet de schuld van de boer. De enige schuldige in deze crisis is de wetgever. Zolang deze wet blijft bestaan, komt er geen oplossing en gaat elke maatregel veel belastinggeld en schade aan de economie kosten en ons niet dichter bij de oplossing brengen.
Fouten toegeven is blijkbaar moeilijk.
Tekst: Bart-Jan Oplaat
